TRIBUTE TO HRH PRINCESS BUPPHA DEVI

Buppha Devi was the daughter of Norodom Sihanouk and Neak Moneang Phat Kanthol, sister of Prince Norodom Ranariddh, and step sister of King Norodom Sihamoni.

As a young Princess, her grandmother, Queen Sisowath Kossamak, chose her to become a dancer early in her life. At the age of 15, she became the premier dancer of the Royal Ballet of Cambodia. At the age of 18, she was granted the title of prima ballerina

She then toured the world as the principal dancer of the Royal Ballet with Queen Kossamak, performing in public. In the past, the ballet had been performed only before royalty to commemorate their dynastic ancestors and to honour the gods. The Royal Ballet was composed of 400 dancers, but after the Khmer Rouge regime, in 1991, only 30 dancers remained. She has worked to rebuild the Royal Ballet and to have it recognised by the United Nations as an intangible Heritage in 2003. 

As a director of the Royal Ballet, she trained several generations of dancers and created orginal ballets until she passed away on 18th November 2019.

Buppha Devi served as advisor to the Royal Government in charge of Culture and Fine Arts from 1993–1998, she was Vice President of the Cambodian Red Cross from 1993–1997, and served in Prime Minister Hun Sen’s cabinet as the Minister of Culture and Fine Arts from 1998–2004. She was bestowed with the title of Her Royal Highness Samdech Reach Botrei Preah Ream Norodom Buppha Devi.

CIFF wishes to honor the memory and heritage of Her Royal Highness for the future generations.

រំឭកដល់សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាទេវី

សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម ​បុប្ផាទេវី​ ជា​ព្រះរាជបុត្រី​របស់​សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ និង​អ្នកម្នាង​ ផាត់ កាញ៉ុល និង​ជាព្រះរៀម​របស់​សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ ​នរោត្តម រណ​ឫទ្ធិ និង​ជាព្រះរៀមបង្កើត​មាតាទីទៃនៃសម្ដេច​ព្រះ​បរមនាថ​​ នរោត្តម សីហមុនី។

កាល​ពីទ្រង់​នៅ​ក្មេង ព្រះមហាក្សត្រិយានី​ ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ដែល​ជា​ព្រះអយ្យិកា​របស់​ព្រះអង្គ​ បាន​ជ្រើស​រើស​ព្រះអង្គ​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​របាំ​តាំង​ពី​តូច​។ នៅព្រះជន្ម​១៥ព្រះវស្សា ទ្រង់​បាន​ក្លាយ​ជា​នាដកាដំបូង​​នៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ​។ នៅ​ព្រះជន្ម​១៨ព្រះវស្សា ព្រះអង្គ​បានទទួល​ងារ​ជា ​«នាដកាឯក»​។

បន្ទាប់​មក​ ព្រះអង្គបាន​​ធ្វើ​ការ​សម្ដែង​នៅឯក្រៅ​ប្រទេស​ក្នុង​នាម​ជា​នាដកា​​ឯក​នៃ​ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ​ ជាមួយ​ព្រះមហាក្សត្រិយានី កុសមៈ នៅចំពោះមុខ​សាធារណជន​ទូទៅ​។ កាល​ពី​មុន របាំព្រះរាជទ្រព្យ​ត្រូវ​បាន​សម្ដែង​សម្រាប់​​រាជវង្ស ដើម្បី​ធ្វើសក្ការៈ​ដល់​បុព្វបុរស និង​ព្រះអាទិទេព​ប៉ុណ្ណោះ។ របាំព្រះរាជទ្រព្យ​ប្រមូលផ្ដុំ​ដោយ​​នាដកា៤០០​នាក់ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរក្រហម​ គឺមកដល់ឆ្នាំ​១៩៩១ មាន​នាដកាតែ​៣០នាក់​ប៉ុណ្ណោះដែលនៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត។ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី​សព្វព្រះហឫទ័យ​ស្ដារ​ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ​ឡើងវិញ និង​បាន​ដាក់​របាំនេះ​ចូល​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​អរូបី​របស់​អង្គការយូណេស្កូ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣។

ក្នុងនាម​ជា​នាយិកា​ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ព្រះអង្គ​បាន​បង្ហាត់​នាដកាជាច្រើន​ជំនាន់ ហើយ​បាន​បង្កើត​របាំ ថ្មីៗ​​រហូត​ដល់​ព្រះអង្គ​សោយទិវង្គត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១៩។

សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី​ បុប្ផាទេវី ​​គឺជា​ទីប្រឹក្សា​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ ​ពីឆ្នាំ១៩៩៣-១៩៩៨។ ព្រះអង្គ​ជា​អនុប្រធាន​កាកបាទ​ក្រហម​កម្ពុជា ​ពីឆ្នាំ​១៩៩៣-១៩៩៧ និង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ​​ នៃខុទ្ទកាល័យ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ​ហ៊ុន សែន​ ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៨-២០០៤។ ព្រះអង្គ​បាន​ទទួល​ងារ​ជា​សម្ដេច​រាជបុត្រី​ ព្រះរាម​ នរោត្តម បុប្ផាទេវី។

មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកម្ពុជាសូម​ឧទ្ទិស​ការ​ចងចាំ និង​កេរដំណែល​នៃសម្ដេច​ព្រះអង្គម្ចាស់​ក្សត្រី​​សម្រាប់​​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយៗទៀត​។

APSARA by NORODOM SIHANOUK Cambodia/1966/130 min

General Rithy, the heir of a wealthy family, is in love with Rattana, a widow. During a popular Khmer dance performance, Rithy sees Kantha, a royal ballet star playing the role of an Apsara in Angkor, whose beauty he is captivated by. What follows is a touching story of the freedom to love and to do so without possession, showing that love can take many forms and often the love we’re searching for has been there since the beginning.

អប្សរា ដោយ សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ កម្ពុជា/១៩៦៦/១៣០ នាទី

ឧត្តមសេនីយ៍ រិទ្ធី អ្នកស្នងមរតកក្នុងត្រកូលអ្នកមានម្នាក់ កំពុងមានទំនាក់ទំនងស្នេហាជាមួយរតនាដែលជានារីមេម៉ាយ។ ថ្ងៃមួយ រិទ្ធីបានឃើញកន្ថា ក្នុងនាមជាតួឯករបាំអប្សរានៅឯអង្គរ។ សម្រស់របស់កន្ថាបានធ្វើឲ្យរិទ្ធីចាប់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ គ្រប់យ៉ាងបន្តដោយរឿងរ៉ាវយ៉ាងរំជួលចិត្ត បង្ហាញពីសេរីភាពនៃក្ដីស្រលាញ់ដោយគ្មានពាក្យថាកម្មសិទ្ធិ ហើយយើងនឹងដឹងថាស្នេហាគ្មានអ្វីអាចកំណត់បានឡើយ ដែលយើងអាចទទួលអារម្មណ៍ដឹងតាំងពីដំបូង។


THE ROYAL BALLET OF CAMBODIA by NARA (National Archives and Records Administration) Cambodia/60s/80min

Features a performance of a dance on the legendary origins of Angkor: The legend of Preah Ket Mealea performed by the Royal Ballet of Cambodia. Also special behind the scenes footage of the ballet school including rehearsals, costume design, mask-making, the school’s graduation ceremonies and a solo dance by Princess Norodom Buppha Devi.

របាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជា by NARA (National Archives and Records Administration) កម្ពុជា/ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៦០/៨០ នាទី

ភាពយន្ត​ឯកសារ​បង្ហាញ​ពី​ការ​សម្ដែង​របាំ​ទេវៈប្រភព​នៃ​អង្គរ៖ ល្ខោន​របាំ​រឿង​ព្រះកេតុមាលា​សម្ដែង​ដោយ​ក្រុម​របាំព្រះរាជទ្រព្យ​។ ឈុត​បង្ហាញ​ពីសាលា​របាំ​​រួមទាំង​ការ​សម ការបង្កើត​សម្លៀកបំពាក់ ការធ្វើក្បាំងមុខ ពិធីផ្ដល់​សញ្ញាបត្រ​សិស្ស​របាំ និង​ការ​សម្ដែង​របាំ​ដោយ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ក្សត្រី​ នរោត្តម បុប្ផាទេវី។